{"id":39,"date":"2019-07-12T11:18:47","date_gmt":"2019-07-12T09:18:47","guid":{"rendered":"http:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/?page_id=39"},"modified":"2019-07-20T18:47:52","modified_gmt":"2019-07-20T16:47:52","slug":"informacje","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/informacje\/","title":{"rendered":"Informacje"},"content":{"rendered":"

1 wrze\u015bnia 1939 roku Niemcy zaatakowa\u0142y Polsk\u0119. Leszno jako miasto przygraniczne (oko\u0142o 5 km za miastem znajdowa\u0142a si\u0119 granica polsko \u2013 niemiecka) posiada\u0142o garnizon wojskowy w sk\u0142ada kt\u00f3ry wchodzi\u0142y 55 pu\u0142ku piechoty i 17 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w. W dniach 1- 2 wrze\u015bnia trwa\u0142y przygraniczne potyczki i walki, m.in. kilka pocisk\u00f3w artyleryjskich spad\u0142o na miasto, a 2 wrze\u015bnia polskie oddzia\u0142y przekroczy\u0142y granic\u0119 pa\u0144stwow\u0105 i zaj\u0119\u0142y wie\u015b D\u0119bowa \u0141\u0119ka (Geyersdorf), podesz\u0142y pod rogatki Wschowy (Fraustadt) i ostrzela\u0142y j\u0105 ogniem artyleryjskim. Dodatkowo w Lesznie i okolicy miejscowi Niemcy strzelali do polskich \u017co\u0142nierzy i ludno\u015bci cywilnej z ukrycia, w zwi\u0105zku z wprowadzeniem na terenie ca\u0142ego kraju dekret Prezydenta RP stanu wyj\u0105tkowego i przej\u0119ciu w\u0142adzy we wszystkich miastach przez wojsko. Schwytanych Niemc\u00f3w \u2013 dywersant\u00f3w z broni\u0105 w r\u0119ku, b\u0119d\u0105cych obywatelami polskimi, aresztowano i ewakuowano przez Osieczn\u0119 w stron\u0119 \u015aremu, gdzie 3 wrze\u015bnia z wyroku s\u0105du polowego Wielkopolskiej Brygady Kawalerii zostali skazani na \u015bmier\u0107 i rozstrzelani, jak np. leszczy\u0144ski fotograf Wilhelm Juretzky. W zwi\u0105zku ze zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0105 na froncie wojska polskie opu\u015bci\u0142y Leszno, a w nocy z 3 na 4 wrze\u015bnia 1939 roku oddzia\u0142y niemieckie zaj\u0119\u0142y Leszno. W mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142 oddzia\u0142 Selbstsch\u00fctzu pod dow\u00f3dztwem SS Sturmbannf\u00fchrera M\u00f6llera. Natychmiast po zaj\u0119ciu miasta przez Niemc\u00f3w wzi\u0119to zak\u0142adnik\u00f3w, m.in. Boles\u0142awa Karpi\u0144skiego, miejscowego nauczyciela i dzia\u0142acza spo\u0142ecznego. Aby zagwarantowa\u0107 spok\u00f3j i porz\u0105dek, cz\u0119\u015b\u0107 zak\u0142adnik\u00f3w rozstrzelano 21 pa\u017adziernika 1939 roku pod murem wi\u0119zienia na placu Ko\u015bciuszki w ramach akcji Tannenberg. Polak\u00f3w do aresztowania i rozstrzelania typowali miejscowi Niemcy \u2013 pastor Wolfgang Bickerich i p\u00f3\u017aniejszy przyw\u00f3dca NSDAP w Lesznie Artur Kr\u00e4mer. Przewodnicz\u0105cym s\u0105du dora\u017anego, by\u0142 dow\u00f3dca Einsatzkommando 14 <\/span><\/span> SS Sturmbannf\u00fchrer Gerhard Flesch. (ur. 1909 r. w Poznaniu, stracony za zbrodnie wojenne w Norwegii w 1948 r.) Leszno zosta\u0142o w\u0142\u0105czone w granice III Rzeszy, jako cze\u015b\u0107 prowincji Okr\u0119g Kraju Warty (Reichsgau Wartheland). Leszczy\u0144skie Gestapo mia\u0142o sw\u0105 siedzib\u0119 przy ulicy Hermann G\u00f6ringstrasse 3 (obecnie ulica 17 Stycznia), a wcze\u015bniej przy Rynku 2. Na jej czele sta\u0142 SS Untersturmf\u0171hrer Wulf, natomiast p\u00f3\u017aniej SS Untersturmf\u0171hrer Hans Schuster. Niemcy obsadzili wszystkie urz\u0119dy i instytucje, zakazano dzia\u0142alno\u015bci polskich szk\u00f3\u0142 i stowarzysze\u0144. Wszyscy leszczy\u0144scy \u017bydzi zostali aresztowani i wywiezieni z Leszna, ich maj\u0105tki zosta\u0142y skonfiskowane, a synagog\u0119 zamkni\u0119to. Utworzono Arbeitsamt (Urz\u0105d Pracy), wprowadzaj\u0105c obowi\u0105zek pracy dla wszystkich Polak\u00f3w od 14 roku \u017cycia wzwy\u017c, p\u00f3\u017aniej obni\u017cono granic\u0119 do 12 roku \u017cycia. Wezwanie do Arbeitsamtu (dzisiejszy budynek SP nr 1 w Lesznie) oznacza\u0142o skierowanie do pracy na miejscu lub np. do Francji, Niemiec czy Norwegii. Zdarza\u0142y si\u0119 przypadki kierowania ca\u0142ych rodzin na roboty przymusowe, wraz z ma\u0142ymi dzie\u0107mi. Wszyscy obcokrajowcy pracuj\u0105cy na terenie Niemiec musieli nosi\u0107 naszyt\u0105 liter\u0119 na ubraniu, oznaczaj\u0105c\u0105 narodowo\u015b\u0107, Polacy nosili liter\u0119 \u201eP\u201d. Zmieniono nazwy wszystkich ulic w Lesznie, przyk\u0142adowo ulica Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (dzisiejsza ulica S\u0142owia\u0144ska) nazywa\u0142a si\u0119 Adolf Hitlerstrasse, a aleje Zygmunta Krasi\u0144skiego \u2013 Mackensenstrasse a w dalszej cz\u0119\u015bci Dietrich Eckartweg, ulica 17 stycznia to Hermann G\u00f6ringstrasse, plac Jana Metziga przemianowano na Platz der S.A. Szczeg\u00f3lnie wyr\u00f3\u017cniono miejscowych Niemc\u00f3w \u2013 dywersant\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali zabici w Lesznie 1 wrze\u015bnia podczas walk z polskimi oddzia\u0142ami lub zostali rozstrzelani 3 wrze\u015bnia w \u015aremie przez polskie wojsko za dywersj\u0119. Jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w dywersant\u00f3w, mieszkaniec Leszna, fotograf Wilhelm Juretzky zosta\u0142 patronem ulicy genera\u0142a J\u00f3zefa Hallera (dzisiejsza ulica Stefana Okrzei). Pozostali tak\u017ce stali si\u0119 patronami leszczy\u0144skich ulic: Erich Gaumer, Richard J\u00e4schke, Richard Weigt, Wilhelm W\u00e4hner. Niemcy przywr\u00f3cili nazw\u0119 miasta sprzed 1920 roku \u2013 Lissa. W celu zwi\u0119kszenia ludno\u015bci niemieckiej w mie\u015bcie (szacuje si\u0119, \u017ce w 1939 roku stanowi\u0142a ona oko\u0142o 8% na 21000 mieszka\u0144c\u00f3w), przyst\u0105piono do wysiedlania ludno\u015bci polskiej z mieszka\u0144 i kierowano ich do Generalnej Gubernii, np. do Tomaszowa Mazowieckiego, lub na roboty przymusowe. Akcj\u0119 zacz\u0119to od konfiskaty mieszka\u0144 i willi po\u0142o\u017conych w reprezentacyjnych cz\u0119\u015bciach Leszna, z regu\u0142y pozwalano wzi\u0105\u0107 ze sob\u0105 ma\u0142y baga\u017c, a ca\u0142y dobytek musia\u0142 pozosta\u0107 nie tkni\u0119ty w opuszczanym mieszkaniu. Na spakowanie si\u0119 dawano tylko kilka godzin. Wszystko odbywa\u0142o si\u0119 noc\u0105. Na ich miejsce sprowadzano tzw. Baltendeutsche (Niemcy z kraj\u00f3w ba\u0142tyckich) lub z Rumunii. W 1943 roku wed\u0142ug szacunk\u00f3w w Lesznie i okolicy osiedli\u0142o si\u0119 oko\u0142o 4200 osadnik\u00f3w niemieckich. Warto odnotowa\u0107, \u017ce jednym z nich by\u0142 Alfred Mensebach, architekt, kt\u00f3ry mia\u0142 swoje biuro przy dzisiejszej ulicy Leszczy\u0144skich. By\u0142 doradc\u0105 \u00f3wczesnego architekta miejskiego. Jako rezerwista policji w Technische Nothilfe zosta\u0142 zmobilizowany do grupy SS Gruppenf\u00fchrera Heinza Reinefahrta maj\u0105cej za zadania spacyfikowa\u0107 Warszaw\u0119 po wybuchu powstania. 4 sierpnia 1944 roku oddzia\u0142y SS dotar\u0142y do Warszawy, a Mensebach w ramach Sprengkommando wysadza\u0142 w powietrze m.in. Zamek Kr\u00f3lewski, Hal\u0119 Mirowsk\u0105, oraz inne obiekty w Warszawie pomi\u0119dzy sierpniem a listopadem 1944 roku. Jako zapalony fotograf \u2013 amator, wraz z Thomasem Schmidtem z Nowego Tomy\u015bla stworzy\u0142 ca\u0142y album przedstawiaj\u0105cy niszczenie Warszawy, album ten przez kilka lat znajdowa\u0142 si\u0119 po wojnie w Lesznie, obecnie przechowywany jest w Instytucie Zachodnim w Poznaniu. Losy Mensebacha po 1945 roku s\u0105 nieznane, prawdopodobnie zgin\u0105\u0142 podczas ucieczki z Leszna w ostatnich dniach stycznia 1945 roku pomi\u0119dzy Lesznem a Strzy\u017cewicami. Osoby, kt\u00f3re nosi\u0142y niemiecko brzmi\u0105ce nazwiska lub posiada\u0142y niemieckich krewnych mog\u0142y ubiega\u0107 si\u0119 o wpisanie na Volkslist\u0119. Przyst\u0105pienie do niej dawa\u0142o pewne przywileje, takie jak lepsza praca, wy\u017csze zarobki, wy\u017csze przydzia\u0142y \u017cywno\u015bciowe czy prawie r\u00f3wne traktowanie z obywatelami niemieckimi. W\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej nie wzbudzi\u0142a ona prawie \u017cadnego zainteresowania, a z\u0142o\u017cenie wniosku o wpis na Volkslist\u0119 traktowano z najwi\u0119kszym oburzeniem i pogard\u0105. Zakazano posiadania odbiornik\u00f3w radiowych, lornetek i aparat\u00f3w fotograficznych, a nie zastosowanie si\u0119 do rozporz\u0105dzenia grozi\u0142o wysokimi karami w\u0142\u0105cznie z kar\u0105 \u015bmierci. Zamkni\u0119to leszczy\u0144sk\u0105 far\u0119 dla Polak\u00f3w \u2013 katolik\u00f3w i aresztowano polskich ksi\u0119\u017cy (ks. Stefan Abt i Sylwester Marciniak) a jedyn\u0105 czynn\u0105 parafi\u0105 by\u0142 ko\u015bci\u00f3\u0142 w Kaczkowie, po\u0142o\u017cony 30 km od Leszna. Okupanci utrudniali dojazd na odprawiane raz w miesi\u0105cu msze \u015bw. odmawiaj\u0105c wydania przepustek zezwalaj\u0105cych wiernym na opuszczenie Leszna. Nowym proboszczem zosta\u0142 rumu\u0144ski Niemiec ksi\u0105dz Jacob Schmegner, ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 dost\u0119pny tylko dla niemieckich wiernych. Utrudniano zawieranie ma\u0142\u017ce\u0144stw ko\u015bcielnych i cywilnych. Od 1943 roku Polacy mogli wst\u0105pi\u0107 w zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski po uko\u0144czeniu 28 lat, a Polka po uko\u0144czeniu 25 roku \u017cycia. Nowo narodzonym polskim dzieciom nie wolno by\u0142o nadawa\u0107 innych imion ni\u017c typowo polskie. Wprowadzono ograniczenia w handlu, pojawi\u0142y si\u0119 kartki na podstawowe produkty \u017cywno\u015bciowe i gospodarcze, a sklepy dla Polak\u00f3w by\u0142y czynne dopiero od godziny 14. Zamkni\u0119to wszystkie szko\u0142y, opr\u00f3cz pierwszych klas szko\u0142y podstawowej, oraz pozostawiono nieliczne kursy zawodowe. Ka\u017cdy Polak musia\u0142 ust\u0119powa\u0107 miejsca na chodniku Niemcom i dodatkowo pozdrawia\u0107 ich przez zdj\u0119cie nakrycia g\u0142owy. Na budynkach kawiarni, restauracji czy w parkach pojawi\u0142y si\u0119 napisy \u201eN\u00fcr f\u00fcr Deutsche\u201d (tylko dla Niemc\u00f3w), dotkliwie dyskryminuj\u0105ce Polak\u00f3w. Utworzono dwa obozy pracy przymusowej jeden wy\u0142\u0105cznie dla \u017byd\u00f3w przy ulicy Narutowicza, a drugi dla Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w w okolicach dzisiejszego osiedla Su\u0142kowskiego. Obozy te istnia\u0142y do 1943 roku, Polak\u00f3w zwolniono, a wi\u0119\u017ani\u00f3w \u017cydowskich rozstrzelano lub wywieziono do oboz\u00f3w koncentracyjnych. Od pocz\u0105tku okupacji istnia\u0142 w Lesznie ruch oporu. Pocz\u0105tkowo tajn\u0105 organizacj\u0119 stworzyli leszczy\u0144scy harcerze, tzw. Tajn\u0105 Si\u00f3demk\u0119 \u2013 Otto Roszak, Tadeusz Berus. Jednak Gestapo szybko wpad\u0142o na jej \u015blad i dosz\u0142o do aresztowa\u0144 w 1940 roku, nast\u0119pnie ZWZ \u2013 AK z Jerzym Handke i Maksymilianem Lewandowskim na czele. Ten ostatni zosta\u0142 aresztowany w 1944 roku w Lesznie i zgin\u0105\u0142 zamordowany w 1945 roku w \u017babikowie. Nie zapomniano o edukacji, od pierwszych dni okupacji istnia\u0142o tajne nauczanie, dzia\u0142a\u0142 amatorski teatr (przedstawienia odbywa\u0142y si\u0119 w mieszkaniu rodziny Muszkiet\u00f3w), a nawet biblioteki. Tajne nauczanie prowadzili m.in. J\u00f3zef Stawi\u0144ski, Izabella Perzy\u0144ska, Wanda Kasprzak. Coraz gorsza sytuacja Niemc\u00f3w na froncie wschodnim spowodowa\u0142a przygotowania do ewakuacji Niemc\u00f3w z Leszna. Pocz\u0105wszy od listopada 1944 roku zacz\u0119to kopa\u0107 okopy i rowy przeciwczo\u0142gowe, do czego zmuszani byli Polacy w ramach tzw. Einsatz. Na prze\u0142omie 1944 i 1945 roku w\u0142adze Kraju Warty opracowa\u0142y plan ewakuacji ludno\u015bci niemieckiej w przypadku zbli\u017cania si\u0119 wojsk radzieckich. Zak\u0142ada\u0142 on podzia\u0142 Kraju Warty na trzy obszary: strefa A \u2013 wschodnia wraz z miastem \u0141\u00f3d\u017a, strefa B (\u015brodkowa), oraz strefa C (zachodnia). Og\u0142oszenie przez w\u0142adze has\u0142a \u201eFlorian Geyer\u201d oznajmia\u0142o pierwszy stopie\u0144 ewakuacji ludno\u015bci niemieckiej obejmuj\u0105cy kobiety wraz z dzie\u0107mi, osoby starsze, oraz szpitale z personelem. Drugi stopie\u0144 ewakuacji mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 po og\u0142oszeniu has\u0142a \u201eFrundsberg\u201d, oznacza\u0142 ewakuacj\u0119 ca\u0142ej ludno\u015bci niemieckiej, wszystkich urz\u0119d\u00f3w oraz mienia niemieckiego. Od drugiej po\u0142owy stycznia 1945 roku przez miasto zacz\u0119\u0142y przeje\u017cd\u017ca\u0107 kolumny cywili i wojskowych uciekaj\u0105cych przed nacieraj\u0105c\u0105 Armi\u0105 Czerwon\u0105. W kolejnych dniach stycznia 1945 roku, r\u00f3wnie\u017c leszczy\u0144scy Niemcy zacz\u0119li opuszcza\u0107 swoje mieszkania i domy w obawie przed Rosjanami, cz\u0119sto anga\u017cuj\u0105c do pomocy Polak\u00f3w, niekt\u00f3rzy z nich pope\u0142niali samob\u00f3jstwo nie chc\u0105c opu\u015bci\u0107 swoich dom\u00f3w. W tym czasie w Lesznie zjawi\u0142 si\u0119 sztab grupy armii \u201e\u015arodek\u201d z genera\u0142em pu\u0142kownikiem Ferdynandem Sch\u00f6rnerem na czele, swoj\u0105 siedzib\u0119 ulokowa\u0142 w jednej z willi przy obecnej ulicy \u015awi\u0119ciechowskiej. Inne \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105, \u017ce by\u0142 to dow\u00f3dca 9 Armii genera\u0142 Theodor Busse, kt\u00f3ry kwaterowa\u0142 w Hotelu Dworcowym przy \u00f3wczesnej Adolf Hitlerstrasse (dzisiejsza ulica S\u0142owia\u0144ska). Niezale\u017cnie od personali\u00f3w dow\u00f3dc\u00f3w, faktem jest, i\u017c przebywali do\u015b\u0107 kr\u00f3tko w Lesznie, bowiem szybko post\u0119puj\u0105ca ofensywa radziecka zmusi\u0142a ich do opuszczenia miasta. Jeszcze 29 i 30 stycznia 1945 roku na przedpolach Leszna dochodzi\u0142o do potyczek pomi\u0119dzy oddzia\u0142ami niemieckimi i radzieckimi. W wyniku ostrza\u0142u artyleryjskiego uszkodzona zosta\u0142a gazownia miejska, budynek dzisiejszego I Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego, oraz wiele dom\u00f3w prywatnych. Eugeniusz Wachowiak, jeden z \u00f3wczesnych mieszka\u0144c\u00f3w podaje wiadomo\u015b\u0107 o wzi\u0119ciu do niewoli 29 stycznia 1945 roku czterech \u017co\u0142nierzy sowieckich. Ostatecznie 31 stycznia 1945 roku wojska radzieckie 1 Frontu Ukrai\u0144skiego zaj\u0119\u0142y Leszno, fakt ten oznajmi\u0142o bicie dzwon\u00f3w ko\u015bcielnych uruchomionych przez Jana Tschicha i Leona Banaszaka. Tego samego dnia rozstrzelano kilku Niemc\u00f3w pozosta\u0142ych w Lesznie. Egzekucja mia\u0142a miejsce na Rynku. Pozostali w mie\u015bcie Niemcy zostali aresztowani i umieszczeni w obozie w Gronowie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 wrze\u015bnia 1939 roku Niemcy zaatakowa\u0142y Polsk\u0119. Leszno jako miasto przygraniczne (oko\u0142o 5 km za miastem znajdowa\u0142a si\u0119 granica polsko \u2013 niemiecka) posiada\u0142o garnizon wojskowy w sk\u0142ada kt\u00f3ry wchodzi\u0142y 55 pu\u0142ku piechoty i 17 pu\u0142ku u\u0142an\u00f3w. W dniach 1- 2 wrze\u015bnia trwa\u0142y przygraniczne potyczki i walki, m.in. kilka pocisk\u00f3w artyleryjskich spad\u0142o na miasto, a 2…<\/span>Kontynuuj Czytanie „Informacje”<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_exactmetrics_skip_tracking":false,"footnotes":""},"class_list":["post-39","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/39","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/39\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":463,"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/39\/revisions\/463"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/leszno1939-45.muzeumleszno.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}